Ngày 27/10/2025, Bộ Tài chính ban hành Thông tư số 99/2025/TT-BTC hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp.
Thông tư có hiệu lực từ ngày 01/01/2026 và áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày 01/01/2026.
Theo Điều 31 Thông tư 99/2025/TT-BTC, văn bản này thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC và một số văn bản sửa đổi, bổ sung liên quan, ngoại trừ trường hợp được quy định tại khoản 2 Điều 31.
Việc ban hành Thông tư 99 đánh dấu một bước điều chỉnh quan trọng trong hệ thống kế toán doanh nghiệp Việt Nam.
Những thay đổi không chỉ liên quan đến hệ thống tài khoản kế toán và biểu mẫu báo cáo tài chính mà còn đặt ra yêu cầu tăng cường trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc tổ chức, quản lý và kiểm soát thông tin kế toán.
Đối với doanh nghiệp đang áp dụng Thông tư 200, việc chuyển sang chế độ kế toán mới cần được thực hiện có kế hoạch, bảo đảm tính liên tục, chính xác và khả năng so sánh của dữ liệu tài chính.
Các nội dung đối chiếu chủ yếu tập trung vào quy định về tổ chức công tác kế toán, hệ thống tài khoản, chứng từ, sổ kế toán và báo cáo tài chính.
| Tiêu chí | Thông tư 200/2014/TT-BTC | Thông tư 99/2025/TT-BTC |
|---|---|---|
| Thời điểm áp dụng | Từ năm 2015 | Năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau 01/01/2026 |
| Vai trò pháp lý | Chế độ kế toán doanh nghiệp trước đây | Chế độ kế toán doanh nghiệp thay thế |
| Hệ thống tài khoản | Theo danh mục tài khoản tại Thông tư 200 | Hệ thống tài khoản được cập nhật tại Phụ lục II |
| Tổ chức công tác kế toán | Theo quy định của Thông tư 200 | Quy định cụ thể hơn về quản trị và kiểm soát nội bộ |
| Chứng từ kế toán | Theo hệ thống hướng dẫn tại Thông tư 200 | Áp dụng quy định về chứng từ theo Thông tư 99 |
| Sổ kế toán | Theo hướng dẫn tại Thông tư 200 | Hướng dẫn tại Thông tư 99 và phụ lục liên quan |
| Báo cáo phản ánh tài sản và nguồn vốn | Bảng cân đối kế toán | Báo cáo tình hình tài chính |
| Biểu mẫu báo cáo tài chính | Theo Phụ lục 2 Thông tư 200 | Theo Phụ lục IV Thông tư 99 |
| Trách nhiệm triển khai | Doanh nghiệp tổ chức thực hiện theo chế độ áp dụng | Doanh nghiệp cần rà soát, cập nhật và kiểm soát việc áp dụng chế độ mới |
Nhận xét: Thông tư 99 không đơn thuần là việc thay đổi tên gọi hoặc biểu mẫu kế toán. Doanh nghiệp cần đánh giá tác động của các quy định mới đến toàn bộ hệ thống ghi nhận, tổng hợp và trình bày thông tin tài chính.
Một trong những nội dung doanh nghiệp cần quan tâm là sự thay đổi của hệ thống tài khoản kế toán.
Theo Phụ lục II Thông tư 99/2025/TT-BTC, một số tài khoản được đổi tên, bổ sung hoặc điều chỉnh để phản ánh phù hợp hơn bản chất các nghiệp vụ kinh tế.
| Tài khoản | Theo Thông tư 200 | Theo Thông tư 99 | Nội dung thay đổi |
|---|---|---|---|
| TK 112 | Tiền gửi ngân hàng | Tiền gửi không kỳ hạn | Thay đổi tên gọi và phạm vi phản ánh theo hướng dẫn mới |
| TK 155 | Thành phẩm | Sản phẩm | Thay đổi tên tài khoản |
| TK 215 | Không có tài khoản tương ứng trong danh mục | Tài sản sinh học | Bổ sung tài khoản |
| TK 138 | Phải thu khác | Phải thu khác | Điều chỉnh một số tài khoản chi tiết |
Các thay đổi này cần được đối chiếu với toàn bộ danh mục tài khoản và nguyên tắc hạch toán tại Phụ lục II Thông tư 99 trước khi doanh nghiệp thực hiện chuyển đổi.
Giả sử doanh nghiệp có số dư tiền gửi thanh toán tại ngân hàng là 500 triệu đồng vào thời điểm cuối năm 2025.
Theo hệ thống tài khoản trước đây, khoản tiền này được phản ánh tại TK 112 – Tiền gửi ngân hàng.
Khi áp dụng Thông tư 99, doanh nghiệp cần rà soát việc phân loại và theo dõi khoản tiền gửi theo hệ thống tài khoản mới.
Đối với tiền gửi không kỳ hạn, doanh nghiệp tiếp tục sử dụng TK 112 theo tên gọi mới.
Tuy nhiên, doanh nghiệp không nên chỉ thay đổi tên tài khoản trên phần mềm mà cần kiểm tra toàn bộ các tài khoản chi tiết và nguyên tắc phân loại tiền gửi có liên quan.
Khuyến nghị: Trước khi chuyển đổi, doanh nghiệp nên lập bảng đối chiếu tài khoản cũ và tài khoản mới, xác định những trường hợp cần phân loại lại số dư hoặc điều chỉnh cách ghi nhận.
Một thay đổi đáng chú ý của Thông tư 99 là tên gọi và hệ thống biểu mẫu báo cáo tài chính.
| Nội dung | Thông tư 200 | Thông tư 99 |
|---|---|---|
| Báo cáo tài sản, nguồn vốn | Bảng cân đối kế toán | Báo cáo tình hình tài chính |
| Báo cáo kết quả kinh doanh | Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh | Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh |
| Báo cáo dòng tiền | Báo cáo lưu chuyển tiền tệ | Báo cáo lưu chuyển tiền tệ |
| Thuyết minh | Bản thuyết minh báo cáo tài chính | Bản thuyết minh báo cáo tài chính |
Căn cứ: Điều 100 Thông tư 200/2014/TT-BTC và Điều 17 Thông tư 99/2025/TT-BTC.
Việc thay đổi biểu mẫu báo cáo tài chính có thể ảnh hưởng đến quá trình tổng hợp, phân loại và trình bày số liệu.
Doanh nghiệp cần thực hiện những công việc sau:
Đặc biệt, doanh nghiệp có nhiều đơn vị trực thuộc hoặc sử dụng nhiều phần mềm kế toán cần bảo đảm dữ liệu được tổng hợp nhất quán.
Thông tư 99 đặt ra yêu cầu doanh nghiệp quan tâm hơn đến việc tổ chức hệ thống kế toán và xây dựng các quy định quản trị nội bộ phù hợp.
Việc tăng cường quyền chủ động trong tổ chức công tác kế toán cần đi đôi với trách nhiệm bảo đảm tính trung thực, đầy đủ và có thể kiểm tra của thông tin tài chính.
Một doanh nghiệp sản xuất có nhiều bộ phận gồm mua hàng, kho, sản xuất, bán hàng và kế toán.
Trong quá trình hoạt động, doanh nghiệp phát sinh các nghiệp vụ liên quan đến:
Nếu không xây dựng quy trình kiểm soát rõ ràng, doanh nghiệp có thể gặp những rủi ro như ghi nhận thiếu chi phí, sai lệch giá thành hoặc chênh lệch giữa số liệu kế toán và số liệu thực tế.
Vì vậy, khi cập nhật chế độ kế toán, doanh nghiệp nên đồng thời rà soát quy trình phê duyệt chứng từ, phân quyền nhân sự và đối chiếu dữ liệu giữa các bộ phận.
Đây là biện pháp quản trị được khuyến nghị, không có nghĩa mọi doanh nghiệp đều phải tổ chức bộ máy hoặc quy trình giống nhau.
Giả sử Công ty A là doanh nghiệp thương mại, đang áp dụng Thông tư 200 trong năm tài chính 2025.
Từ năm tài chính 2026, công ty chuyển sang áp dụng Thông tư 99.
Bộ phận kế toán kiểm tra số dư các tài khoản, đối chiếu với sổ chi tiết và hồ sơ liên quan.
Ví dụ:
| Khoản mục | Số dư giả định |
|---|---|
| Tiền mặt | 100.000.000 đồng |
| Tiền gửi thanh toán | 500.000.000 đồng |
| Phải thu khách hàng | 800.000.000 đồng |
| Hàng tồn kho | 1.200.000.000 đồng |
| Phải trả người bán | 650.000.000 đồng |
Doanh nghiệp lập bảng đối chiếu giữa hệ thống tài khoản đang sử dụng và hệ thống tài khoản theo Thông tư 99.
Những tài khoản không thay đổi về bản chất và phương pháp ghi nhận có thể tiếp tục được theo dõi theo hướng dẫn tương ứng.
Những tài khoản có thay đổi cần được đánh giá để xác định phương án xử lý phù hợp.
Doanh nghiệp phối hợp với đơn vị cung cấp phần mềm để cập nhật danh mục tài khoản, phương pháp tổng hợp số liệu và biểu mẫu báo cáo.
Bộ phận kế toán thực hiện đối chiếu:
Lưu ý: Ví dụ trên chỉ minh họa quy trình kiểm tra và chuyển đổi dữ liệu. Không phải mọi tài khoản đều phát sinh bút toán chuyển đổi, và doanh nghiệp cần tuân thủ các quy định chuyển tiếp cụ thể.
Doanh nghiệp có thể sử dụng bảng kiểm tra sau để đánh giá tình trạng triển khai chế độ kế toán mới.
| STT | Công việc cần thực hiện | Tình trạng |
|---|---|---|
| 1 | Xác định chế độ kế toán áp dụng cho doanh nghiệp | ☐ |
| 2 | Kiểm tra năm tài chính và thời điểm áp dụng | ☐ |
| 3 | Rà soát hệ thống tài khoản hiện tại | ☐ |
| 4 | Lập bảng đối chiếu tài khoản theo Thông tư 99 | ☐ |
| 5 | Kiểm tra các chính sách kế toán đang áp dụng | ☐ |
| 6 | Rà soát hệ thống chứng từ kế toán | ☐ |
| 7 | Rà soát hệ thống sổ kế toán | ☐ |
| 8 | Cập nhật phần mềm kế toán | ☐ |
| 9 | Kiểm tra biểu mẫu báo cáo tài chính | ☐ |
| 10 | Rà soát quy trình kiểm soát nội bộ | ☐ |
| 11 | Hướng dẫn nhân sự kế toán thực hiện | ☐ |
| 12 | Đối chiếu dữ liệu sau chuyển đổi | ☐ |
| 13 | Kiểm tra khả năng lập báo cáo tài chính theo chế độ mới | ☐ |
| 14 | Lưu trữ hồ sơ và tài liệu liên quan đến quá trình chuyển đổi | ☐ |
Bảng kiểm tra trên là công cụ quản trị tham khảo, giúp doanh nghiệp tổ chức quá trình chuyển đổi có hệ thống.
Việc chậm cập nhật chế độ kế toán có thể dẫn đến một số rủi ro:
Rủi ro về ghi nhận kế toán: Doanh nghiệp sử dụng tài khoản hoặc phương pháp ghi nhận chưa phù hợp với chế độ áp dụng.
Rủi ro về báo cáo tài chính: Số liệu được tổng hợp hoặc trình bày không đúng yêu cầu.
Rủi ro về kiểm soát nội bộ: Thiếu quy trình đối chiếu, kiểm tra và phê duyệt dữ liệu.
Rủi ro về quản trị: Ban lãnh đạo sử dụng thông tin tài chính chưa chính xác để đưa ra quyết định kinh doanh.
Do đó, việc rà soát hệ thống kế toán cần được thực hiện chủ động, thay vì chỉ xử lý khi đến kỳ lập báo cáo tài chính.
Đối với doanh nghiệp đang áp dụng Thông tư 200, việc chuyển đổi sang Thông tư 99 nên được xem là một dự án cập nhật hệ thống kế toán.
Doanh nghiệp cần xác định rõ phạm vi thay đổi, phân công trách nhiệm và kiểm tra kết quả triển khai.
Đối với doanh nghiệp có hệ thống kế toán phức tạp, nhiều đơn vị trực thuộc hoặc có nhu cầu nâng cao chất lượng quản trị tài chính, việc sử dụng dịch vụ tư vấn và soát xét độc lập có thể mang lại những lợi ích thiết thực.
NP-TAF Accounting cung cấp các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp trong công tác kế toán – thuế, bao gồm:
NP-TAF Accounting – Đối tác kế toán – thuế đáng tin cậy cho doanh nghiệp phát triển bền vững.
Lưu ý pháp lý: Bài viết cung cấp thông tin tổng quan và hướng dẫn thực tiễn. Doanh nghiệp cần căn cứ vào đối tượng áp dụng, đặc điểm hoạt động và quy định pháp luật cụ thể khi triển khai.
Kế toán không chỉ là việc ghi chép những con số mà bằng sự tỉ mỉ, trung thực và tư duy logic.
